Το λεμφοίδημα είναι μια παθολογική κατάσταση που μπορεί να αναπτυχθεί μετά από θεραπεία του καρκίνου του μαστού, ιδιαίτερα μετά από χειρουργική επέμβαση ή ακτινοθεραπεία που επηρεάζει τους λεμφαδένες. Εμφανίζεται όταν το λεμφικό υγρό συσσωρεύεται στους ιστούς, αντί να ρέει ελεύθερα, οδηγώντας σε οίδημα, συνήθως στο μπράτσο, στο χέρι, στο στήθος ή στο θωρακικό τοίχωμα, στην πλευρά όπου αντιμετωπίστηκε ο καρκίνος. Μπορεί να εμφανιστεί εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια μετά τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού. Ο κίνδυνος είναι υψηλότερος εάν έχουν αφαιρεθεί λεμφαδένες κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης ή εάν η ακτινοθεραπεία προκάλεσε βλάβη στο λεμφικό σύστημα.

Συμπτώματα του λεμφοιδήματος μετά από τον καρκίνο του μαστού

• Πρήξιμο στο μπράτσο, το χέρι, το στήθος ή το στέρνο
• Σφίξιμο ή βάρος στην πάσχουσα περιοχή
• Πόνος ή δυσφορία
• Περιορισμένο εύρος κίνησης στο χέρι ή τον ώμο
• Δερματικές αλλαγές, όπως πάχυνση ή σκλήρυνση (ίνωση)
• Αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων (κυτταρίτιδα-φλεγμονή των κυττάρων) στο πάσχον άκρο
• Αίσθημα πόνου ή μυρμηγκιάσματος

Τι είναι το λεμφικό σύστημα;

Το λεμφικό σύστημα είναι ένα τμήμα καίριας σημασίας του ανοσοποιητικού συστήματος που βοηθά στην απομάκρυνση των αποβλήτων, των τοξινών και των περιττών υγρών από το σώμα. Η λέμφος είναι ένα διαυγές υγρό που μεταφέρει τα λευκά αιμοσφαίρια και τα απόβλητα μέσω ενός δικτύου σε όλο το σώμα. Σε ορισμένα σημεία του σώματος υπάρχουν λεμφαδένες, οι οποίοι είναι μικρές δομές σε σχήμα φασολιού που φιλτράρουν τις βλαβερές ουσίες (βακτήρια, ιούς και απόβλητα) και καταπολεμούν τις λοιμώξεις πριν επιστρέψουν το υγρό στην κυκλοφορία του αίματος. Σε αντίθεση με το κυκλοφορικό σύστημα, το λεμφικό σύστημα δεν διαθέτει αντλία, οπότε βασίζεται στην κίνηση και στις μυϊκές συσπάσεις για να διατηρεί τη ροή της λέμφου. Σε αυτό το σημείο υπεισέρχονται οι πρακτικές της γιόγκα για τον καρκίνο του μαστού!

Σημαντικές περιοχές λεμφαδένων στο σώμα και αντίστοιχες πρακτικές γιόγκα

Η κίνηση είναι απαραίτητη για τη διαχείριση του λεμφοιδήματος, επειδή οι μυϊκές συσπάσεις βοηθούν στην ώθηση του λεμφικού υγρού σε όλο το σώμα και ιδιαίτερα στις πρησμένες περιοχές, στις οποίες έχει συσσωρευτεί.

Οι βασικές περιοχές όπου βρίσκονται οι λεμφαδένες (φίλτρα):

• Λαιμός (Αυχενικοί Λεμφαδένες) Βρίσκονται στα πλάγια του λαιμού και κάτω από το σαγόνι και βοηθούν στο φιλτράρισμα των λοιμώξεων από το κεφάλι, τον λαιμό και τα ιγμόρεια.
• Μασχάλες (Μασχαλιαίοι Λεμφαδένες) Βρίσκονται κάτω από τα χέρια και αποστραγγίζουν τη λέμφο από τα χέρια, το στήθος και τους μαστούς.
• Βουβωνική χώρα (Βουβωνικοί Λεμφαδένες) Βρίσκονται στο άνω εσωτερικό του μηρού και φιλτράρουν το υγρό από τα πόδια, τα γεννητικά όργανα και την κάτω κοιλιακή χώρα.
• Κοιλιά και λεκάνη (Μεσεντερικοί & Πυελικοί Λεμφαδένες) Βρίσκονται βαθιά μέσα και γύρω από τα έντερα και τα πυελικά όργανα. Βοηθούν στο φιλτράρισμα των αποβλήτων και στην καταπολέμηση των λοιμώξεων στο έντερο και στο αναπαραγωγικό σύστημα.
• Θώρακας (Μεσοθωρακικοί Λεμφαδένες) Βρίσκονται κοντά στους πνεύμονες και την καρδιά, και φιλτράρουν τη λέμφο από τους πνεύμονες και την αναπνευστική οδό.
• Πίσω από τα γόνατα (Ιγνυακοί Λεμφαδένες) Βρίσκονται στο πίσω μέρος του γόνατος και αποστραγγίζουν τα κάτω πόδια και τα πέλματα.

Γιογκικές Στάσεις (Άσανα)

Μια επιλογή από τις σειρές 1, 2 και 3 της πάουανμουκτάσανα (ΠΜ) που γίνονται αργά και απαλά, με επίγνωση της αναπνοής, θα βοηθήσουν τη λεμφική αποστράγγιση και θα εμβαθύνουν τη νοητική επίγνωση. Όλες οι στάσεις της σειράς ΠM έχουν άμεση επίδραση στις κύριες περιοχές των λεμφαδένων και βοηθούν στη λεμφική αποστράγγιση, στη μείωση του πρηξίματος και στη βελτίωση της κινητικότητας.

Άλλες στάσεις που μπορούν να συμπεριληφθούν στη λεμφική διαχείριση είναι οι εξής: ταντάσανα, (στάση του φοινικόδεντρου), τιρυάκα ταντάσανα (στάση λικνίσματος του φοινικόδεντρου) και κάτι τσακράσανα (στάση με περιστροφή της μέσης), χάστα ουτανάσανα (στάση ανασηκωμένων χεριών), άκαρνα ντανουράσανα (στάση του τόξου και του βέλους), τρικονάσανα (στάση του τριγώνου), ουντγκατίτα γκραντάσανα (στάση ανοιχτού βιβλίου), σούρυα πούσπαμ (λουλούδι που ανθίζει).

Η μάρτζαρι άσανα (στάση της γάτας) δεν πρέπει να γίνεται στην αρχική της εκδοχή, καθώς θα ασκήσετε υπερβολική πίεση στο πρησμένο χέρι, γεγονός που επιδεινώνει το λεμφοίδημα. Όμως, μπορείτε να απολαύσετε τα οφέλη της μάρτζαρι άσανα στην τροποποιημένη της μορφή, από την όρθια θέση ή καθισμένες σε μια καρέκλα.

Η βιπαρίτα καράνι (ανεστραμμένη στάση) μπορεί να γίνει σε μια παραλλαγμένη στάση, από την ύπτια θέση, με λυγισμένα γόνατα και τα πόδια ακουμπισμένα σε μια καρέκλα. Αυτή η στάση είναι επίσης γνωστή ως «η ύπτια θέση Ζ», η οποία επιτρέπει στα περιττά υγρά από τα κάτω άκρα να ρεύσουν πίσω προς τον κορμό κι έτσι να οδηγηθούν στην κυκλοφορία του αίματος.

Αντενδείξεις: Αποφύγετε οποιεσδήποτε στάσεις που βάζουν βάρος στα χέρια, όπως την πάρβατάσανα (στάση του βουνού), τη μάρτζαρι άσανα (στάση της γάτας) στην αρχική εκδοχή, τη βιαγκράσανα (στάση της τίγρης), τη σάραλ μπουτζανγκάσανα (εύκολη στάση της κόμπρας), την μπουτζανγκάσανα (στάση της κόμπρας), τη σαντολάσανα (στάση ισορροπίας). Επίσης, εάν το λεμφοίδημα είναι στα κάτω άκρα, αποφύγετε τη συμπίεση των ποδιών σε στάσεις όπως η σανσακάσανα (στάση του φεγγαριού) ή η βατζράσανα (στάση του κεραυνού).

Ένας εξειδικευμένος εισηγητής γιόγκα μπορεί να προτείνει εναλλακτικά παραλλαγές σε ορισμένες από τις παραπάνω στάσεις, είτε από την όρθια στάση είτε από την καθιστή, σε καρέκλα.

Διαχείριση του άγχους και πρακτικές γιόγκα

Το χρόνιο στρες αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα και επηρεάζει τη λεμφική ροή. Ωστόσο, η γιόγκα μπορεί να ανακουφίσει από το στρες και να διαχειριστεί το λεμφοίδημα μέσα από τεχνικές αναπνοής, πραναγιάμα, βαθιά χαλάρωση, ειδικά με τη Σατυανάντα Γιόγκα Νίντρα, αλλά και με πρακτικές διαλογισμού.

Επίγνωση της αναπνοής

Η συνειδητή διαφραγματική αναπνοή στη σαβάσανα (ύπτια θέση) ή στην καθιστή στάση «Z», πριν από την έναρξη πρακτικής μιας άσανα, θα ενεργοποιήσει βαθιά τη λεμφική ροή. Η αναπνοή ενισχύει το διάφραγμα και την κίνησή του, το οποίο με τη σειρά του προάγει την κυκλοφορία της λέμφου. Είναι επίσης σημαντικό να εξασκείτε τη διαφραγματική αναπνοή μεταξύ των στάσεων, καθώς αυτό θα μειώσει την πίεση στο σώμα, όταν αυτό μετακινείται από τη μία άσανα στην άλλη.

Εκτός από τη συνειδητή διαφραγματική αναπνοή, μπορείτε στο τέλος της πρακτικής μίας άσανα να κάνετε θωρακική και κλειδική αναπνοή, καθώς και πλήρη γιογκική αναπνοή.

Πραναγιάμα

Η νάντι σόντανα (εξαγνισμός του παραψυχικού δικτύου) μετά την άσανα, επιτρέπει στο φυσικό σώμα να κρυώσει και διευκολύνει τα λεμφικά αγγεία να συνεχίσουν να αδειάζουν.

Πρακτικές διαλογισμού

Η κάγια σταίρυαμ (ακινησία του σώματος) είναι μια τεχνική που εμβαθύνει την επίγνωση του φυσικού σώματος και οδηγεί στην ακινησία του.

Η άνταρ μόουνα (εσωτερική σιωπή) σας επιτρέπει να γίνετε παρατηρητές των σκέψεων, των συναισθημάτων και του τρόπου λειτουργίας του νου σας.

Αυτές οι δύο τεχνικές διαλογισμού διδάχθηκαν σε γυναίκες με λεμφοίδημα σχετιζόμενο με καρκίνο του μαστού και εφαρμόστηκαν από την Αννέτ Λάουντον στην ερευνητική της μελέτη. Η Λάουντον καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι πρακτικές αυτές οδηγούν τις συμμετέχουσες σε αυξημένη εσωτερική επίγνωση, όπου παρατηρεί κανείς “τις προσωπικές αντιδράσεις και συμπεριφορές, μειώνοντας έτσι τις επιπτώσεις της αρνητικής αντιδραστικότητας και μπορεί να βοηθήσει στην αποδοχή της τρέχουσας κατάστασής τους. Πρακτικές όπως αυτές, έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνουν τη διάθεση, μειώνουν το άγχος και βελτιώνουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος σε ασθενείς με καρκίνο, καθώς και διευκολύνουν την προσαρμογή του σε μεταβαλλόμενες συνθήκες διαβίωσης ”

Ατζάπα τζάπα (αυθόρμητη επανάληψη μάντρα, συντονισμένη με την αναπνοή). Εξασκηθείτε στην τεχνική αναπνοής ουτζάι και οραματιστείτε την αναπνοή να κινείται μεταξύ του ομφαλού και του λαιμού στο εμπρόσθιο παραψυχικό κανάλι και στη συνέχεια προσθέστε το μάντρα της αναπνοής σο-χαμ ή χαμ-σο, που μεταφράζεται ως «είμαι το συμπαντικό πνεύμα».

Γιόγκα νίντρα

Παρέχει βαθιά χαλάρωση, με ανύψωση του πάσχοντος μέρους του σώματος για τη μείωση του πρηξίματος.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν στηρίγματα, όπως μαξιλάρια ή κουβέρτες για να κρατήσουν τον βραχίονα υπερυψωμένο.

Μούντρα

Μούντρα μπορεί να δημιουργηθεί από τη στάση των δακτύλων των χεριών, τη θέση της γλώσσας ή των ματιών, ακόμη και από τη στάση ολόκληρου του σώματος.

Οι μούντρα κατευθύνουν την πράνα σε διαφορετικές περιοχές του σώματος, δημιουργώντας λεπτές, φυσικές κινήσεις που αλλάζουν τη διάθεση και την εσωτερική στάση του ατόμου, και βαθαίνουν την επίγνωση και τη συγκέντρωσή του. Μέσω της τακτικής εξάσκησης, οι μούντρα εδραιώνουν την πρανική ισορροπία.

Η χριντέγια μούντρα (χειρονομία της καρδιάς) είναι μια μούντρα των χεριών που εκτρέπει τη ροή της πράνα από τα χέρια προς την περιοχή της καρδιάς, βελτιώνοντας την υγεία της καρδιάς ως όργανο. Βοηθά επίσης στην απελευθέρωση τυχόν καταπιεσμένων συναισθημάτων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια ανά πάσα στιγμή. Είναι ιδανική για όσους περνούν τα διάφορα στάδια του καρκίνου του μαστού.

Αποφύγετε την κέτσαρι μούντρα (κλείδωμα της γλώσσας) όταν κάνετε χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και ορμονοθεραπεία, ή όταν παίρνετε αντιβιοτικά ή άλλα ισχυρά φάρμακα. Ακόμα και όταν ένα άτομο σταματήσει να παίρνει αυτά τα φάρμακα, πρέπει να περάσει ένα χρονικό διάστημα πριν επιχειρήσει να την κάνει. Αν κατά την εκτέλεση της κέτσαρι μούντρα, ή λίγο πιο μετά, αισθανθείτε μια πικρή έκκριση στο στόμα, πρέπει να σταματήσετε αμέσως, γιατί αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν ακόμα τοξίνες στο σώμα, οι οποίες πρέπει να αποβληθούν πριν ασκηθείτε σε αυτή τη μούντρα.

Άλλες συμβουλές που πρέπει να έχετε κατά νου:

Μείνετε ενυδατωμένοι. Η λέμφος αποτελείται κυρίως από νερό, οπότε η αφυδάτωση μπορεί να επιβραδύνει τη ροή της. Οκτώ ποτήρια νερό ή και περισσότερα, καθημερινά, θα βοηθήσουν τη λεμφική σας ροή. Δοκιμάστε επίσης να πίνετε τσάι από βότανα ή νερό με λεμόνι, για πρόσθετα οφέλη

Τρώτε τροφές φιλικές προς τη λέμφο. Μια καθαρή διατροφή μειώνει τη συσσώρευση τοξινών, οπότε επικεντρωθείτε σε:

• Φρούτα & λαχανικά (εσπεριδοειδή, φυλλώδη λαχανικά, μούρα)
• Υγιεινά λιπαρά (αβοκάντο, ξηροί καρποί, σπόροι)
• Άπαχες πρωτεΐνες (κοτόπουλο, ψάρι, φασόλια)
• Βότανα (τζίντζερ, κουρκουμάς, ρίζα πικραλίδας)

Αποφύγετε τις τοξίνες και τις χημικές ουσίες. Με τη μείωση των επεξεργασμένων τροφίμων και του αλκοόλ, τη χρήση φυσικών προϊόντων για το δέρμα και το μη κάπνισμα, το λεμφικό σύστημα θα βελτιστοποιηθεί.

Το λεμφοίδημα μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιτυχία όταν εφαρμόσετε τις παραπάνω πρακτικές γιόγκα στην καθημερινότητά σας. Δημιουργήστε μια εικοσάλεπτη καθημερινή πρακτική γιόγκα με τις παραπάνω προτάσεις και νιώστε τη διαφορά, όχι μόνο σε σωματικό επίπεδο, αλλά και με μια θετική αλλαγή στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη διάθεσή σας.